İRAN SAVAŞI ABD'YE PAHALIYA PATLADI: MİLYARLARCA DOLAR KAYIP

"RUSYA VEYA ÇİN ÇATIŞMASINA HAZIRLIKSIZIZ"

TİVİPORT

ABD'nin İsrail'in ve ABD içindeki yandaşlarının kışkırtmasıyla girdiği İran savaşı, bu ülkeye pahalıya patladı. İnsan kayıplarının ötesinde ABD'nin askeri gücünün karizması çizilirken, psikolojik, siyasi, ekonomik yıpranma da büyük oldu. Ayrıca ABD'nin İran'ın direncini kırmak için harcadığı füzelerde stoklar, Amerikan ordusu için alarm zilleri çaldıracak kadar azaldı. Buna rağmen İran'ın direnişi kırılamadı. Bu da ABD'ye eksi puan yazdı. ABD'nin ekonomik zararının da 130 milyar doların üzerinde olduğu belirtiliyor.

ABD'nin derin yapılanması Dış İlişkiler Konseyi (CFR)'nin hazırladığı "Buna Değdi mi? Trump'ın İran Savaşı'nın Gerçek Maliyeti" başlıklı analizde 40 günü sıcak çatışmayla geçen sürecin maliyetinin büyüklüğü dikkat çekiyor. Savaşın, İran'a yaptırımların kaldırılması, yeniden yapılanma fonları ve dünyanın en önemli su yolunda geçiş ücreti alma yetkisi veren bir anlaşmayla sona erdiğinin hatırlatıldığı analizde, "Beyaz Saray bunu bir zafer olarak nitelendirse de, maliyetler bunun aksini gösteriyor" denildi.

CFR'nin Ulusal Güvenlik Çalışmaları Kıdemli Araştırmacısı uzmanlarından Max Boot'un hazırladığı analizde savaşın ödenen yüksek bedele değmediği vurgulanıyor. Analizdeki vurgular şöyle (Arabaşlıklar tarafımızdan atılmıştır-Tiviport):

İNSAN KAYIPLARI
Öncelikle, insan kaybı söz konusu. ABD çatışmada on üç askerini kaybetti, İran ise 3 bin 375'ten fazla insanını kaybetti; bunların arasında muhtemelen bir kız okuluna düzenlenen Tomahawk füze saldırısında ölen 170 kişi de bulunuyor. Ayrıca İran'ın İsrail'e yönelik füze ve insansız hava aracı saldırılarında 26 kişi öldü ve Körfez ülkelerinde de onlarca kişi hayatını kaybetti. İsrail'in Hizbullah saldırılarına karşılık olarak başlattığı büyük bir operasyonda en az iki bin kişi öldü.

132 MİLYAR DOLARLIK ZARAR ARTIYOR
Bir de ekonomik maliyet var. Moody's Analytics'in tahminlerine göre, savaş ABD tüketicilerine ve vergi mükelleflerine bugüne kadar yaklaşık 132 milyar dolara mal oldu ve bu rakam artmaya devam ediyor. Bunun en büyük payı benzin fiyatlarından kaynaklandı. Benzin fiyatları, iki tarafın bir anlaşmaya varabileceği ihtimali ortaya çıkmadan önce ortalama 4,56 dolara kadar yükseldi. Gübre fiyatları da savaş sırasında yaklaşık %47 arttı ve bu da dolaylı olarak gıda maliyetlerinin yükselmesine katkıda bulundu. Basra Körfezi ülkeleri ve Küresel Güney, ABD'den daha da ağır darbe aldı. Savaşın bir sonucu olarak, Dünya Bankası bu yıl için küresel ekonomik büyüme tahminini yüzde 2,5'e düşürdü; bu, Covid-19 pandemisinden bu yana en düşük seviye.

ÜSLER VE 42 ABD SAVAŞ UÇAĞI ZARAR GÖRDÜ
Son olarak, askeri maliyetler var. Wall Street Journal'a göre, Savunma Bakan Yardımcısı geçen hafta Kongre üyelerine, bakanlığın savaş ve diğer giderleri karşılamak için 80 milyar dolarlık ek ödenek talep edeceğini söyledi. Bu neredeyse kesinlikle büyük bir eksik tahmin. Örneğin, İran saldırılarından zarar gören bölgedeki yirmi ABD üssünün onarım maliyetini içermiyor. Amerika Birleşik Devletleri ayrıca, çatışmada kaybedilen veya hasar gören, hem insanlı hem de insansız kırk iki ABD askeri uçağının onarımı veya değiştirilmesi için de ödeme yapmak zorunda kalacak.

KULLANILAN FÜZELERİN YERİNE YENİSİNİ KOYMAK ZOR VE MALİYETLİ
Çatışmada kullanılan tüm üst düzey ABD füzelerinin yerine yenilerini koymak daha da zor ve maliyetli olacak. ABD, binden fazla Tomahawk seyir füzesi ve 1.500'den fazla hava savunma füzesi ateşledi. Kullanılan mühimmat, Ukrayna'nın Rus füze saldırılarına karşı savunma için acilen ihtiyaç duyduğu Patriot füzelerinin savaş öncesi envanterinin yarısından fazlasını içeriyor. Wall Street Journal'ın haberine göre , bu stokların yenilenmesi altı yıla kadar sürebilir ve bu süre zarfında Amerika Birleşik Devletleri, Çin veya Rusya'ya karşı büyük bir çatışmaya daha az hazırlıklı olacaktır.

KÖRFEZ ÜLKELERİNİN ZARARI 58 MİLYAR DOLAR
Bölgedeki diğer devletler de büyük hasar gördü. Bir tahmine göre Körfez ülkeleri yaklaşık 58 milyar dolarlık hasar gördü. İran'daki hasar ise daha da kapsamlı; bazı tahminlere göre yeniden inşa maliyeti 300 milyar doları bulacak. Buna rağmen İran, insansız hava araçlarının ve füzelerinin çoğunu sağlam bir şekilde korudu. Nükleer programı, özellikle Haziran 2025'te ABD ve İsrail uçakları tarafından gerçekleştirilen saldırılar nedeniyle sekteye uğradı. İran'ın o zamandan beri herhangi bir zenginleştirme faaliyeti yürütmediğine inanılıyor, ancak rejim hala yaklaşık on bir ton zenginleştirilmiş uranyumun yanı sıra bomba yapım bilgi birikimi ve kapasitesini elinde bulunduruyor.

İRAN EKONOMİK KİTLE İMHA SİLAHI BULDU: HÜRMÜZ BOĞAZI
Ancak İran ile uluslararası müzakereler uzun zamandır ülkenin nükleer programı üzerine yoğunlaşırken, bu çatışma İran'ın yeni bir ekonomik kitle imha silahını ortaya çıkarmasına olanak sağladı: İHA'lar, füzeler ve mayınlar kullanarak Hürmüz Boğazı'nı normal deniz trafiğinin neredeyse tamamına kapattı. Boğaz normalde dünyanın petrolünün %20'sini taşıdığı için, kapanması dünyayı bir enerji krizine sürükledi ve Trump'ı rejim değişikliği, İran'ın nükleer ve füze programlarının yok edilmesi veya Hizbullah gibi bölgesel vekil güçlere verdiği desteğin sona erdirilmesi gibi hedeflerine ulaşamadan savaşı bitirmeye zorladı.

ABD'nin İran'a yaptırımlardan muafiyet ve ardından yaptırımların tamamen kaldırılması, dondurulmuş fonlara erişim sağlanması ve hatta 300 milyar dolarlık bir yeniden yapılanma fonu sağlanması gibi cömert şartlar içeren mutabakat zaptı, büyük ölçüde boğazın yeniden açılmasının maliyeti olarak görülebilir. Bu maliyet artabilir, çünkü anlaşmaya göre İran, kritik su yolundan serbest geçişe yalnızca altmış gün izin vermeyi taahhüt etti. Tahran, daha sonra Umman ile koordineli olarak, başka bir adla geçiş ücreti anlamına gelen "kullanım ücretleri" almaya çalışacağına dair her türlü işareti verdi. Bu, ABD'nin cumhuriyetin ilk günlerinde Berberi Korsanlarına karşı savaşlarından bu yana savunduğu seyrüsefer özgürlüğü ilkesinin ihlali olacaktır.

SAVAŞ İRAN'I CESARETLENDİRDİ VE GÜÇLENDİRDİ
Özetle, İran savaşı ekonomik, askeri ve insani açıdan çok pahalıya mal oldu ve somut bir fayda sağlamadı. Hatta İran'ı daha da cesaretlendirmiş ve güçlendirmiş olabilir. Tahran artık ABD-İsrail ortak saldırısından sağ kurtulduğu ve rejimini koruduğu için övünebilir, ancak üst düzeydeki bazı oyuncular değişmiş olabilir. İran, yaptırımların kaldırılması ve varlıkların dondurulmasının çözülmesinden elde ettiği fonları sadece ekonomisini değil, askeri kapasitesini de yeniden inşa etmek ve Hizbullah gibi vekil gruplara desteği artırmak için kullanabilir.

Trump siyasi mesaj verme konusunda bir usta, ancak bu çatışmayı ağır bir yenilgiden başka bir şey olarak göstermesi zor olacak.